Ντόπινγκ τώρα και για τον εγκέφαλο

Ο ασφαλέστερος τρόπος για να αναπτυχθεί ένα πρόβλημα στον αθλητισμό είναι να αγνοηθεί από τους παράγοντες του σχετικού αθλήματος. Ίσως αυτή τη στιγμή να μην υπάρχει κανένα θέμα πουθενά στον κόσμο σχετικά με εφαρμογή αναβολικών στο σκάκι ή σε άλλα παρόμοια παιχνίδια και αθλήματα. Είναι όμως καταστροφική η στάση που έχει υιοθετήσει η συντριπτική πλειονότητα του σκακιστικού κόσμου απέναντι στο ντόπινγκ, γιατί η πλήρης αδιαφορία αφήνει διάπλατα ανοικτές τις πύλες διείσδυσης της σύγχρονης μάστιγας του αθλητισμού και στα δικά μας μέρη. Οι υποχρεωτικοί έλεγχοι ντόπινγκ έχουν πια εισαχθεί στις κορυφαίες διοργανώσεις αλλά αντιμετωπίζονται ειρωνικά και απαξιωτικά από το σύνολο του σκακιστικού κόσμου. Στο παρόν άρθρο θέλω να δείξω ότι τα πνευματικά αθλήματα δεν είναι άτρωτα απέναντι στα αναβολικά και να τονίσω το αυτονόητο, ότι είναι πολύ πιο εύκολο να χτυπήσεις ένα πρόβλημα εν τη γενέσει του, παρά όταν γιγαντωθεί.

Κατά τη διάρκεια του πρόσφατου Grand Prix της FIDE στην Ελίστα, οι συμμετέχοντες σκακιστές, υποβλήθηκαν σε μια σειρά ερωτήσεων σχετικά με θέματα που αφορούν στο αγωνιστικό κυρίως σκάκι. Η άποψή τους έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον και γι’ αυτό αποφάσισα να μεταφράσω τις απαντήσεις και βέβαια να τις σχολιάσω.

Ας δούμε τις απαντήσεις που δόθηκαν στην παρακάτω ερώτηση:

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΤΟΠΙΝΓΚ ΓΙΑ ΕΣΑΣ;

Shakhriyar MAMEDYAROV:

- Δεν έχω ιδέα τι είναι το ντόπινγκ γιατί δεν το έχω χρησιμοποιήσει ποτέ. Νομίζω ότι τα αναβολικά δεν βοηθούν τους σκακιστές και πολύ αμφιβάλλω αν υπάρχει κάποιος που τα χρησιμοποιεί σε τουρνουά κορυφαίου επιπέδου. Το σκάκι δεν είναι άθλημα με την αρχική έννοια της λέξης, δεν είναι Ολυμπιακού τύπου άθλημα όπως ο στίβος και η γυμναστική. Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία παίκτες, μπορεί να χρησιμοποιούν κάτι για να αισθάνονται καλύτερα και να τους στηρίζει κατά τη διάρκεια της παρτίδας, ας πούμε πίνουν πολύ καφέ. Για την ακρίβεια δεν με ενδιαφέρει καθόλου αν υπάρχει ντόπινγκ στο σκάκι ή όχι.

Ernesto INARKIEV:

- Για μένα το κυριότερο αναβολικό στο σκάκι είναι η ψυχολογική προετοιμασία, το κίνητρο. Υπήρξαν ορισμένες περιπτώσεις στη ζωή μου που έφτασα σε οριακό σημείο αλλά κατάφερα να αντεπεξέλθω. Στην περίπτωση που μιλάμε για ντόπινγκ τότε νομίζω πως θεωρητικά είναι πιθανό αν νιώθεις εξαντλημένος.

Alexander GRISCHUK:

- Το βασικό διεγερτικό στο επάγγελμά μας είναι η επιθυμία να παίξεις, να αγωνιστείς πάνω στη σκακιέρα. Αυτό είναι που μου δίνει δύναμη γιατί όταν δεν έχεις διάθεση να παίξεις αλλά πρέπει να αγωνιστείς δεν μπορείς να αποδώσεις τα μέγιστα. Όσο για τα τρόφιμα και τα ροφήματα… όταν μιλάμε για επαγγελματική προσέγγιση είναι πολλά υποσχόμενα. Νομίζω ότι κάποιες αναβολικές ουσίες μπορεί να είναι κατάλληλες για το σκάκι. Οποιοδήποτε διεγερτικό πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή καθώς σε περίπτωση μακροχρόνιας λήψης μπορεί να έχει δραματικές συνέπειες.

Evgeny ALEXEEV:

- Αν υπό την επήρεια του ντόπινγκ κάποιος μπορεί να καταλάβει το κίνητρο για ένα παιχνίδι σκάκι, όσο για μένα, το μόνο διεγερτικό είναι η προσπάθεια για νίκη.

Rustam KASYMZHANOV:

- Για την ακρίβεια, απ’ όσο έχω καταλάβει, θα θέλατε να ακούσετε κάτι για συγκεκριμένες χημικές ουσίες τις οποίες χρησιμοποιούν σκακιστές. Για πολλούς σκακιστές το αλκοόλ μπορεί να δράσει σαν αναβολικό κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης περιόδου στην καριέρα τους. Τους δίνει δύναμη να αντιμετωπίσουν τη ζωή και να αποκτήσουν αυτοκυριαρχία. Προσπαθώ να απέχω από οποιοδήποτε διεγερτικό τώρα τελευταία συμπεριλαμβανομένου του αλκοόλ και του καφέ κατά τη διάρκεια της παρτίδας. Προσπαθώ να παίζω στηριζόμενος στις ανθρώπινες δυνάμεις. Και τα αποτελέσματα είναι εμφανή πια… (Την προηγούμενη μέρα ο Kasymzhanov έχασε για δεύτερη συνεχόμενη φορά). Ίσως πρέπει να αναθεωρήσω.

Peter LEKO:

- Νομίζω ότι το σκάκι είναι περισσότερο πνευματικό παρά σωματικό άθλημα. Δεν έχει κανένα νόημα να κουβεντιάζουμε για ντόπινγκ στο σκάκι.

Teimour RADJABOV:

- Είναι δύσκολο να πεις τι μπορείς να χρησιμοποιήσεις για να κερδίσεις ένα παιχνίδι. Ο καφές, το τσάι, τα τσιγάρα δεν μπορούν συμβάλλουν θετικά στα καλά αποτελέσματα. Αν έχεις κοιμηθεί καλά, έχεις έρθει στο παιχνίδι με καλή διάθεση – επίσης δεν μπορούν να εγγυηθούν την επιτυχία. Αλλά αν μιλάμε για αληθινό ντόπινγκ και συγκεκριμένα για την περίπτωση της Σκακιστικής Ολυμπιάδας της Δρέσδης όπου ο ηγέτης της Ουκρανικής εθνικής ομάδας Βασίλι Ιβαντσούκ, αρνήθηκε να υποβληθεί σε έλεγχο, τότε θα μας πάρει πολλή ώρα.

Vladimir AKOPYAN:

- Το σκάκι είναι επάγγελμα για τους Grand Masters από την παιδική τους ηλικία, παρότι είναι ένα παιχνίδι το αντιμετωπίζουν με τη σοβαρότητα που αρμόζει σε κανονικό επάγγελμα. Για να παίξει κάποιος σε κορυφαίο επίπεδο πρέπει να δουλέψει σκληρά και να ξοδέψει πολύ χρόνο στην προετοιμασία για τα διάφορα τουρνουά. Ένα δυνατό τσάι με βοηθά να βρίσκομαι σε καλή κατάσταση, ενώ ποτέ δεν συμπάθησα τον καφέ. Κατά τη διάρκεια της παρτίδας πίνω αρκετά φλιτζάνια τσάι.

Vugar GASHIMOV:

- Συνήθως κατά τη διάρκεια της παρτίδας πίνω μόνο νερό. Το σκάκι, μπορώ να πω, είναι ένα είδος διεγερτικού από μόνο του ακόμα και ναρκωτικού. Όλοι οι GM έχουν εθιστεί σε αυτό το σοφό παιχνίδι από την παιδική τους ηλικία και δεν μπορούν να το ξεφορτωθούν για την υπόλοιπη ζωή τους.

Οι παραπάνω απαντήσεις κυμαίνονται μεταξύ αφέλειας και βαρεμάρας με κάποιες εξαιρέσεις που δείχνουν ότι μπορεί να υπάρχει θέμα ήδη και στο σκάκι κορυφαίου επιπέδου. Πριν προχωρήσω σε εκτενή σχολιασμό θέλω να περιγράψω ένα περιστατικό που δείχνει με εύγλωττο νομίζω τρόπο, το πόσο μας αρέσει να κλείνουμε τα μάτια μας μπροστά σε υπαρκτά προβλήματα.

Πριν από κάνα δύο μήνες βρέθηκα σε μια συνάντηση εκπροσώπων αθλητικών σωματείων σχετική με το τεχνικό πρόγραμμα του δήμου Κορυδαλλού. Σ’ αυτή τη συνάντηση όλοι οι συμμετέχοντες, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, θεώρησαν καλό να διαλαλήσουν την πραμάτεια τους παραθέτοντας τα οφέλη που προσφέρει το άθλημα που καλλιεργούν. Ως εδώ όλα έβαιναν καλώς, ώσπου ο εκπρόσωπος της άρσης βαρών πήρε το λόγο και τόλμησε να εκστομίσει το εξής ανεκδιήγητο. «Η άρση βαρών έχει δώσει στη χώρα μόνο χαρές με τα πάμπολλα Ολυμπιακά μετάλλια που έχει κατακτήσει και κάποιοι αθλητές όπως ο Πύρρος Δήμας θα αποτελούν για πάντα πρότυπο για τα μικρά παιδιά». Υπάρχει μόνο ένας τρόπος για να εξηγηθεί η εθελοτυφλία του συγκεκριμένου παράγοντα, είχε πέσει σε κώμα μετά την Ολυμπιάδα της Αθήνας  και ξύπνησε μετά την Ολυμπιάδα στο Πεκίνο!

Πέρα από την πλάκα όμως το θέμα που εγείρεται είναι υπαρκτό, μήπως στο σκάκι και εμείς ως σκακιστές, προπονητές, διαιτητές, παράγοντες ή ό,τι άλλο, εθελοτυφλούμε μπροστά στον κίνδυνο των αναβολικών; Το θέμα είναι σίγουρα μεγάλο και για άλλη μια φορά η συζήτηση με το φίλο μου τον Αλέξανδρο είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία όχι μίας αλλά δύο γελοιογραφιών:

 Ας μελετήσουμε αναλυτικά τις απαντήσεις των κορυφαίων σκακιστών:

Ο Μαμεντιάροφ μας λέει ότι δεν γνωρίζει κάτι για το ντόπινγκ διότι ο ίδιος δεν ντοπάρεται!! Επίσης μας πληροφορεί ότι το σκάκι δεν είναι άθλημα, πως οι μεγαλύτεροι σε ηλικία σκακιστές πίνουν καφέ και τον ίδιο δεν τον ενδιαφέρει αν ντοπάρονται οι άλλοι σκακιστές. Μάλλον πιάστηκε απροετοίμαστος αλλιώς οι απαντήσεις του είναι απλά ανόητες, αν και δείχνουν ότι και οι κορυφαίοι δεν θεωρούν το σκάκι ως άθλημα.

Ινάρκιεφ και Γκριστσούκ μας εξηγούν ότι το ίδιο το σκάκι είναι το διεγερτικό και πως υπό τις κατάλληλες συνθήκες τα αναβολικά μπορεί να έχουν χρήση στο σκάκι όταν κάποιος νιώθει εξαντλημένος. Επίσης ο τελευταίος μας εφιστά την προσοχή ότι πρέπει να λαμβάνονται με μέτρο. Έντιμη απάντηση των δύο νεαρών σκακιστών και κατά την προσωπική μου άποψη παραδοχή ότι γνωρίζουν για την ύπαρξη αναβολικών.

Ο Αλεξέεφ δίνει απάντηση σε συνέχεια των λόγων του προλαλήσαντα και μας λέει ότι τα αναβολικά μπορεί να είναι χρήσιμα μόνο αν υπό την επήρειά τους μπορεί κάποιος να αυξήσει το κίνητρο που έχει για τη νίκη, μιας και αυτό θεωρεί ότι είναι το μόνο διεγερτικό. Κάπου εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι είναι ολοφάνερο πως κάποιοι από τους ερωτηθέντες, δείχνουν να μη γνωρίζουν απολύτως τίποτα σχετικά με την ανθρώπινη βιολογία.

Ο Κασιμτζάνοφ μας εξηγεί τη σημασία που έχει πολλές φορές το αλκοόλ και ο καφές για πολλούς σκακιστές. Το θέμα είναι σημαντικό και εμπίπτει στο χώρο ευθύνης των αναβολικών αλλά στο παρόν άρθρο θα ασχοληθούμε με δραστικότερα φαρμακευτικά προϊόντα.

Η απάντηση που δίνει ο Λέκο είναι η πιο συνηθισμένη μεταξύ των σκακιστών κάθε δυναμικότητας, ότι το σκάκι ως πνευματικό άθλημα δεν έχει καμία σχέση με το ντόπινγκ. Θα ήθελα να εξηγήσω λοιπόν σε όλους όσους συμφωνούν, ότι όταν μιλάμε για ντόπινγκ στο σκάκι δεν αναφερόμαστε σε στεροειδή αναβολικά, ούτε σε εφεδρίνη, κρεατίνες κτλ. Αλλά σε φαρμακευτικά σκευάσματα που έχουν ως σκοπό να αυξήσουν τη δυνατότητα συγκέντρωσης, την εγρήγορση και την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Όποιος θεωρεί ότι τέτοια σκευάσματα δεν υπάρχουν καλό είναι να συνεχίσει την ανάγνωση ή απλά να κάνει μια αναζήτηση στο διαδίκτυο με την αγαπημένη του μηχανή.

Η απάντηση του Ρατζάμποφ είναι η πιο σοβαρή, λέει δυο κουβέντες για τσιγάρα, καφέ και αλκοόλ αλλά αρνείται να συζητήσει ένα τόσο σημαντικό θέμα όπως αυτό των αναβολικών σε τόσο μικρό χρόνο.

Ο Ακοπιάν αποφεύγει να τοποθετηθεί επίσης αναφερόμενος στην προσωπική του προτίμηση να πίνει τσάι κατά τη διάρκεια της παρτίδας, ενώ ο Γκασίμοφ τάσσεται με την άποψη ενός φίλου μου που πήγαινε τακτικά σε rave party και στην ερώτηση αν κυκλοφορούν εκεί ναρκωτικά απαντούσε ότι το ναρκωτικό είναι η μουσική.

Πριν από κάμποσα χρόνια οι άνθρωποι της ποδηλασίας διαρρήγνυαν τα ιμάτιά τους ότι στο δικό τους χώρο δεν υπάρχουν αναβολικά, γιατί δεν βελτιώνουν την απόδοση των ποδηλατών! Ώσπου αποδείχτηκε ότι παίρνει η πλειονότητα των αθλητών τους συμπεριλαμβανομένων και των μεγάλων πρωταθλητών. Στο ίδιο σημείο, της πλήρους και ολοκληρωτικής άρνησης, βρίσκεται τώρα και το σκάκι. Κλείνουμε τα μάτια μας σε ένα θέμα που είναι υπαρκτό, στα φάρμακα που χαρακτηρίζονται ως cognitive enhancers (βελτιωτικά σκέψης). Διαβάστε το σχετικό άρθρο στη Wikipedia για να κατατοπιστείτε περί τίνος πρόκειται. Μια απλή αναζήτηση στο google για cognitive enhancers δίνει χιλιάδες σελίδες αποτελεσμάτων.

Δεν έχω διάθεση να επαναλάβω όσα γράφονται στις παραπάνω σελίδες, είμαι όμως βέβαιος ύστερα από την έρευνα που έκανα, ότι κυκλοφορούν πια, ελεύθερα, φάρμακα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως βελτιωτικά εγκεφάλου. Τα φάρμακα αυτά αρχικά χρησιμοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση χρόνιων ασθενειών όπως το αλτσχάιμερ, στη συνέχεια όμως βρήκαν πρόσφορο αγοραστικό κοινό σε μαθητές, φοιτητές και εργαζόμενους οι οποίοι διαπίστωσαν ότι η χρήση αυτών των φαρμάκων βελτιώνει τις επιδόσεις τους.

Η χρήση των αναβολικών σε όλα τα υπόλοιπα αθλήματα δεν επιτρέπεται, κυρίως γιατί είναι επιβλαβή για την ανθρώπινη υγεία. Είναι χαρακτηριστικό ότι για όλες τις ουσίες υπάρχουν συγκεκριμένα όρια πάνω από τα οποία θεωρείται ντοπαρισμένος ο αθλητής. Αυτό σημαίνει ότι είτε η χρήση τους, σε μικρές ποσότητες, δεν είναι απαγορευμένη είτε ότι πρόκειται για φυσικές ουσίες που παράγονται επίσης σε μικρές ποσότητες από τον ανθρώπινο οργανισμό.

Εδώ τίθεται ένα σημαντικό ζήτημα, τι συμβαίνει στην περίπτωση που ανακαλυφθεί κάποιο αναβολικό το οποίο δεν είναι επιβλαβές. Επιτρέπεται η χρήση ενός τέτοιου σκευάσματος ή όχι; Στη μεγάλη κατηγορία των ψυχοτρόπων φαρμάκων, στην οποία ανήκουν και τα βελτιωτικά του εγκεφάλου, είναι πολύ συνηθισμένο κάποια από αυτά να θεωρούνται αβλαβή. Ορισμένοι μάλιστα επιστήμονες θεωρούν τη χρήση τους φυσιολογική, μπορείτε να διαβάσετε σχετικά σε αυτό το άρθρο από τους New York Times.

Χωρίς να είμαι γιατρός θα ήθελα να καταθέσω τη γνώμη μου κλείνοντας αυτό το άρθρο. Ελάχιστα φάρμακα, ή ίσως και κανένα, είναι ελεύθερα παρενεργειών σε περίπτωση μακροχρόνιας λήψης. Ουσίες που βελτιώνουν την ικανότητα συγκέντρωσης, την εγρήγορση, τη μνήμη, την ικανότητα αφομοίωσης, την ικανότητα λήψης αποφάσεων, καθώς και την ταχύτητα των παραπάνω λειτουργιών, ήδη κυκλοφορούν στο εμπόριο. Δε χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να συμπεράνει ότι το θέμα του ντόπινγκ χτυπάει την πόρτα του σκακιού όπως και σε όλα τα άλλα αθλήματα. Μέχρι στιγμής όλοι κλείνουμε τα μάτια μας στα μικρά δείγματα που παρουσιάζονται σποραδικά εδώ και κει, για να δηλώσουμε την κατάπληξή μας όταν σε λίγο καιρό από τώρα, θα σημειωθεί το πρώτο κρούσμα ντόπινγκ στο αγαπημένο μας άθλημα.

Γιάννης Κατσίρης

Copyright © Chess Academy - Ακαδημία Σκάκι